دوران اخیر را دوران انفجار اطلاعات نامیدهاند. دلیل این نامگذاری هم این است که بشر در طول حیات درازآهنگ خود تا به امروز نتوانسته تا بدین حد از دانش و اطلاعات دست یابد. علاوه براین در این دوران، هر روز اطلاعات بیشتری در اختیار افراد بشر قرار میگیرد به طوری که دیگر افزایش حجم اطلاعات، تدریجی و به صورت تصاعد عددی نیست، بلکه به صورت تصاعد هندسی است بدین معنی که در مدت کوتاهی، حجم دانش بشر دو یا چند برابر میشود و این همه، به مدد استفاده از فناوریهای جدید رسانهای و رایانهای و بهرهگیری سنجیده و هوشمندانه از تکنولوژیهای روز امکانپذیر شده است.
باری، در مفهوم سنتی آموزش، ما با یک مکان جغرافیایی خاص به نام مدرسه یا دانشگاه، مدرس، تعدادی دانشجو و تجهیزات و وسایل کمک آموزشی مواجه بودیم. با این شیوه، انسان از دوران باستان تا امروز به آموزش پرداخته و دانستههایی را کسب کرده است اما این شیوه، به رغم مزایای بسیاری که داشت همواره با مشکلاتی مانند وابستگی به مکان مشخص مادی و جغرافیایی به نام مکان آموزشی و حضور الزامی مدرس و آموزشپذیر مواجه بود به طوری که اگر این دو در آن مکان خاص حضور نداشتند، عملا «تشکیل کلاس درس و به دنبال آن، تدریس» معنا نمییافت و فرآیند آموزش، ناقص میماند. به عبارت دیگر، در شیوهی سنتی، برگزاری کلاس درس، منوط به حضور فیزیکی مدرس و دانشجو بود. یعنی با اینکه گـاه همهی امکانات در محل موجود بود، اما مدرس یا دانشجو، به دلیل دوری راه و بعد مسافت، نمیتوانستند در محل برگزاری کلاس حضور داشته باشند و به همین دلیل، برگزاری فرآیند تدریس و آموزش امکانپذیر نبود. مشکل کمبود استاد تا همین چند سال پیش، بسیاری از دانشگاهها و موسسات آموزش عالی را ناگزیر به استخدام استادان پروازی کرده بود، روشی که هم برای استاد و هم برای دانشگاه، مشکلات غیر قابل پیشبینی و عدیدهای در پی داشت. احتمال وقوع تصادفات جادهای و نا امن بودن پروازها از مهمترین موانعی بود که بسیاری از استادان را از پذیرش چنین پیشنهادهایی منصرف میکرد.
باری، در روش سنتی، مسایل مرتبط با برنامهریزی برای حضور به موقع استاد و دانشجو در محل برگزاری کلاس نیز مشکل دیگری بود که در برخی مواقع، امکان تشکیل کلاس را ناممکن میکرد و عملا در بسیاری از موارد، علاقهمندان نمیتوانستند در محل تشکیل کلاس حضور داشته باشند و از تحصیل محروم میماندند.
اما فناوریهای جدید تمام این موانع را شکسته است به طوری که استاد و دانشجویان میتوانند در مکانهای جغرافیایی مختلفی حضور داشته باشند و دیگر نیازی به برنامهریزی و صرف هزینههای گزاف سکونت دانشجو و استاد و پذیرش خطرات رفت و آمد نیست. به عنوان ارائه ی نمونه ای برای این موضوع جالب است به امکانات جدید گوگل پلاس اشاره کنیم که امکانی فراهم کرده است که ده نفر به طور همزمان در مناطق مختلف دنیا میتوانند با یکدیگر به صورت ویدئویی چت کنند. این مفهوم نوین آموزش است که ده نفر به رغم حضور در مکان مختلف جغرافیایی با استفاده از ابزارهای جدید کامپیوتری میتوانند با هم گفت گوی ویدئویی و تصویری داشته باشند. هم اکنون سایتهایی چون Wiziq عملا امکان تشکیل کلاس با تمام امکانات کمک آموزشی را به صورت مجازی فراهم کردهاند.
باری، همانگونه که در ابتدا نیز یادآوری شد، روش آموزش مجازی فواید بسیاری به شرح زیر دارد:
1. نیازی به حضور فیزیکی استاد و دانشجو در یک محیط آموزشی جغرافیایی محدود نیست.
2. نیازی به فراهم کردن وسایل رفت و آمد از شهر محل سکونت مدرس و اسکان وی و انتقال آموزشپذیران (یعنی کارکنان) به محل کار و بالعکس نیست؛ موضوعی که با توجه به بالا رفتن بهای بنزین وسایل نقلیه، افزایش مداوم قیمت بلیت هواپیما و سایر هزینههای جنبی و مشکلات متعدد و موارد بسیار دیگر برنامهریزان را به راه اندازی سیستم آموزش مجازی بیش از پیش ترغیب کرده است.
3. نیازی به حضور کارکنان و پرداخت مبلغی تحت عنوان اضافهکاری به کارکنان نیست.
4. از لحاظ نظری و عملی امکان استفاده از دورهها و کلاسها اگر نگوییم بینهایت، دست کم باید بگوییم، به طور چشمگیری بالا رفته و افراد میتوانند با حضور در سایت آموزش مجازی به مطالب مورد نظر خود دست یابند و یا با اطلاع از مفاد و مطالب و نیز زمان برگزاری کلاسهای جدید در صورت نیاز و علاقه در دورههای آموزشی به صورت آنلاین شرکت کنند.
5. با این طرح پیشنهاد و اطلاع آن به مدرس، آنان نیز در اشاعهی فرهنگ آموزش مجازی بیش از پیش ترغیب خواهند شد.
با بهره گیری از امکانات آموزش مجازی :
الف. مدرس و کارکنان میتوانند با دسترسی به سایت از طریق رایانه و وبکم، در کلاسهای آنلاین حضور پیدا کنند.
ب. تمام مطالب، تصاویر، فیلمها، مواد و مطالب آموزشی در سایت ذخیره شده و دانشجو (پرسنل) در هر کجا که باشد تنها با مراجعه به سایت خواهد توانست (به صورت آنلاین یا آفلاین) به مطالب آموزشی دسترسی پیدا کند. بدین ترتیب، با فراهم شدن این امکان، هیچ دورهای از دست نخواهد رفت و همیشه در سایت ذخیره و قابل استفاده خواهد بود.
پ. طبیعتا اگر نظر مدیریت شرکت یا موسسهی محل کار بر این باشد که مطالب سایت منحصرا برای کارکنان قابل استفاده باشد، میتوان برای کارکنان، شناسه و نام کاربری در نظر گرفت تا دیگران نتوانند به آن مراجعه و استفاده کنند. اگر هم نظر بر این باشد که اطلاعات و مواد سایت باز باشد، استفاده از منابع موجود بر سطح اطلاعات مراجعهکنندگان میافزاید و خود راهی برای ارتقای سطح دانش فنی و تخصصی در کشور و انبوه کاربران فارسی زبان خواهد بود.
به عقیدهی راقم، جدید بیشتر در سرمایه گذاری و بهره گیری از این امکان جدید، در مقابل هزینههای نسبتا اندک اجرایی شدن و فراهمسازی زمینههای لازم آن ( از جمله راهاندازی یک سایت آموزش مجازی و تهیهی وبکم برای مدیران و روسای واحدهای صنعتی)، فواید بسیاری دارد به دلیل اینکه؛
I . اکنون در بیشتر واحدهای صنعتی و منازل رایانه وجود دارد که با راهاندازی سایت آموزش مجازی، کارکنان به بهترین وجهی میتوانند به صورت بر خط (آنلاین) و یا برون خطی (آفلاین) از مطالب آموزشی استفاده کنند.
II . تعداد دورهها و مدت زمان آموزش در محل کار به نحو چشمگیری افزایش یافته و در ارتقای دانش فنی و تخصصی کارکنان نقش قابل توجهی خواهد داشت.
III . کارکنان از مواقع بیکاری در منزل و یا هر مکانی بیرون از شرکت، به نحو مناسبتری استفاده کرده و ارتباطشان با شرکت قطع نخواهد شد. کارکنانی که در شرکت هستند نیز در صورت تمایل میتوانند با نظر رییس یا مدیر، ضمن حضور در واحدهای خود، در دورهها شرکت کنند.
IV . چیزی که برای دو سویه شدن آموزشها لازم است وجود یک دستگاه وبکم در کنار کامپیوتر است که خریداری آن هم نیاز به هزینهی چندانی ندارد. (قیمت یک دستگاه وبکم دارای کیفیت مطلوب، حدود سی هزار تومان است. )
V . حتا اگر امکان برگزاری کلاسهای آموزش آنلاین وجود نداشته باشد که یقینا با انجام تمهیدات برنامهنویسی و طراحی تخصصی برنامههای کامپیوتری میتوان به این هدف دست یافت، این پیشنهاد راهی است برای انسجامبخشی و سازماندهی به روز مجموعهی مطالب و مواد آموزشی در یک سایت مشخص که برای برنامهریزان واحد آموزش و سایر کاربران فواید بسیاری خواهد داشت.
به هر روی، آموزش مجازی روشی است که با عنوان «دانشگاه مجازی» سالهاست در بسیاری از دانشگاهها و موسسات آموزشی به طور جدی پیگیری و اجرایی شده و با این عنوان و به همین شیوه، چندین دانشگاه در جهان و ایران در حال فعالیت هستند.
به هر روی، چندی نخواهد گذشت که شرکتهای تولیدی و صنعتی ناگزیر خواهند شد برای معرفی محصولات و افزایش تعداد مشتریان خود و نیز بالا بردن سطح دانش فنی و تخصصی کارکنان و غنا بخشی اوقات فراغت آنان با برنامههای آموزشی، به طور جدی به آموزشهای مجازی روی بیاورند. بیل گیتس بنیانگذار و مدیر شرکت مایکروسافت چندی پیش گفته بود تا چند سال آینده تلویزیونهایی به خانهها راه خواهد یافت که بینندگان آن میتوانند با مجریان به طور مستقیم به گفت و گو بنشینند و برنامهها را بدون توجه به زمان پخششان انتخاب و مشاهده کنند. طبیعتا در آن زمان دیگر نمیتوان به شیوهی آموزشی محدود امروز بسنده کرد چرا که رسانهها خواهند کوشید تعداد هر چه بیشتری از بینندگان را به سوی خود جلب کنند. پس چه بهتر که صنایع کشور با وجود کارشناسان توانمند و متخصص، به این موضوع مهم و در خور توجه به طور جدی تری بیندیشند.
برای پیشرو بودن باید نگاهی به آینده داشت و برای دستیابی سریعتر به اهداف، با برنامهریزی سنجیده و خلاقانه، از امکانات انسانی و فنی موجود به بهترین نحوی بهره برداری کرد.
